JICA Bursa Deprem Risk Azaltma, Önleme ve Planlama Projesi: Beşinci Koordinasyon Toplantısı 

JICA tarafından yürütülen ve Bursa Büyükşehir Belediyesi (BBB) ile işbirliği içinde 23.09.2025'da gerçekleştirilen "Bursa Deprem Risk Azaltma, Önleme ve Planlama Projesi"nin beşinci bulgu paylaşımı/ortak koordinasyon toplantısı düzenlendi. Projenin Mart 2023 tarihinde başladığı ve Ağustos 2026 tarihinde bitirilmesinin planlandığı bildirildi. Açılış konuşmaları sırasında toplantıya akademik odalar, Organize Sanayi Bölgesi (OSB) başkanları ve ilçe belediye başkanlarının katılmış bulunmasına vurgu yapıldı.

Toplantıda üç temel çıktı üzerinde durulduğu belirtildi:

  1. Analiz ve Risk Haritası: Binalar, altyapı, kamu binaları ve organize sanayilere yönelik analizleri içermektedir.
  2. Kentsel Dirençlilik Planı.
  3. Diğer Planlarla Entegrasyon.

Bursa İçin En Kötü Senaryo ve Hasar Tahminleri

Çalışılan 12 senaryo içinde belirlenen en kötü senaryoda şu çarpıcı sonuçlar elde edilmiştir:

  • Yaklaşık 536.000 binanın yüzde 15'inin (yaklaşık 95.000 binanın) hasar göreceği hesaplanmıştır.
  • 16.000 binanın ise tamamen yıkılacağı öngörülmektedir.
  • Tahmini kayıp 88 milyar dolar olarak hesaplanmış olup, "beşeri sermaye kaybı" olarak nitelenen çok sayıda can kaybı beklenmektedir.
    • (Resmi rakamlara göre 1999 depreminde 19.000, 2023 depremlerinde ise 55.000 can kaybı yaşanmıştır) .
  • Tarihi kent olma özelliği gibi yerine konamayacak niteliklerin korunması için şehrin dirençliliğinin artırılması gerekmektedir.

Masashi Inoue Sunumu: Güncel Risk Değerlendirmesi ve Öncelikler

Japonya'nın Tokyo gibi sanayi şehirlerinde uygulanan yöntemlerle Bursa'da elde edilen sonuçlar paylaşıldı. Masashi Inoue'nin sunduğu güncellenmiş değerlendirmede, kesinleşen verilere bağlı olarak hasar sayılarının düştüğü belirtildi ve önceliklendirmeye dayalı önerilerde bulunuldu.

Kritik Tesisler ve Altyapı Riskleri:

  • Japonya'da su kaynakları için güçlendirme teşvik sistemleri bulunduğu örneğiyle, Bursa için de kritik tesisler için öncelik listesi hazırlandığı ve bunların planlarla uygulanması gerektiği vurgulandı.
  • Üniversite ve BBB kavşağı birinci derece önemli riskli grupta yer almaktadır.
  • Kamu binalarının önem ve riskine göre önceliklendirme yapılmış olup,

Gemlik itfaiye istasyonu birinci öncelikte riskli gruptadır.

  • 6 devlet sağlık yapısı ve 28 okul yapısının pik yer ivmesinin (PGA) 800'ün üstünde olduğu alanlarda bulunduğu belirlenmiştir. Ancak tüm özel hastanelerin risksiz olarak analiz edildiği belirtilmiştir.

Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve İş Sürekliliği:

  • Risk değerlendirme raporunun tüm kurumlarca incelenmesinin kritik öneme sahip olduğu belirtilmiştir.
  • Türkoğlu ve Kahramanmaraş OSB'lerinde yapısal hasardan ve işlerin durmasından kaynaklanan ekonomik zararlara dikkat çekilmiştir.
  • 2023 depremlerinde bina hasarı ile iş duraksaması arasındaki ilişkinin doğru orantılı olduğu bulgusuna ulaşılmış, bu sebeple iş sürekliliği planlarının hayata geçirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
  • BBB'nin veri analizine göre, OSB'lerdeki betonarme ve prefabrik bina sayıları görülmekte olduğu ve 2000 yılından önce yapılmış çok sayıda bina olduğu tespit edilmiştir.
  • Maraş'taki hasar verilerinin incelenmesiyle, Pgv (pik yer hızı) değeri ne kadar yüksekse hasar oranının da o kadar yüksek olduğu, ayrıca 2000 öncesi binalarda hasarın daha yüksek olduğu belirtilmiştir.
  • Öncül risk değerlendirmesine göre, Bursa’daki OSB'lerdeki binaların yüzde 27'sinin ortadan daha fazla hasar alacağı beklenmektedir.
  • BBB’nin risk değerlendirmesinin Kasım ayında tamamlanması beklenirken, anket aşamasının sağlıklı yürütülmesi için BTSO ile görüşmeler yapıldığı ve bu süreçte iş sürekliliği seminerinin düzenleneceği belirtilmiştir.

İkincil Afet Riskleri:

  • Depremin ikincil etkisi olarak heyelan riski İnegöl’de yüksek risk teşkil etmektedir.
  • Bursa’daki baraj ve göletlerin dolgu taban olması nedeniyle fay hattına yakınlıkları kritiktir. Boğazköy Barajı fay hattı üzerinde, atık su arıtma tesisi ise iki fayın kesişim noktasında bulunmaktadır.
  • Bursa'da beklenen diğer ikincil afetler heyelan, tsunami ve yangın ile birlikte boru kırılmaları, köprü çökmeleri ve iletişim kopmasıdır.

Kentsel Dirençlilik Planı ve Uygulama Politikaları

Kentsel Dirençlilik Planı; giriş, risk değerlendirmesi, özet, uygulama politikası, bütçe edinme stratejisi, izleme ve değerlendirme bölümlerinden oluşacaktır. Planın bir rehber olacağı ve mevzuattaki karşılığının eylem planı olduğu, fiziki karşılığını ise imar planları ve stratejik planlarda bulacağı ifade edildi.

Önerilen Politikalar ve Stratejiler:

  • Planın temel hedefleri; hasarların en aza indirilmesi, kentsel işlevlerin güvence altına alınması, hızlı toparlanma ve kendi kendine yetme yeteneği kazanılmasıdır.
  • Şehrin normal durum ile afet zamanı arasında dönüşüm yeteneği kazanması gerektiği ve her yeni projenin afetten sonraki kullanımı düşünülerek projelendirilmesi gerektiği vurgulandı.
  • Altyapı ve Ulaşım:
    • Teşviklerin artması, yedekli bir yol ağı, önemli tesislerin sismik güçlendirmeleri ve kritik altyapının iyileştirilmesi gerekmektedir.
    • Kritik yol ağında en ciddi riske sahip alanlar, sıvılaşma, heyelan ve köprü çökme riski olan yerler haritalandırılmıştır.
    • Bursa’daki tüm yolların %85'inin 10 metreden düşük genişlikte olması, afette mobilite ve erişilebilirlik açısından büyük bir zafiyet teşkil etmektedir.
    • Mudanya yolunun sıvılaşma potansiyeli olduğu ve bu yola alternatif yol bulunamadığı belirtildi.
    • Yolların genişletilmesi ve alternatiflerin sağlanması gereklidir, zira Bursa, Ankara-İstanbul-İzmir ulaşım hubının ortasında yer almaktadır.
    • Köprü ve yolların güçlendirilmesi veya yeniden yapılması (köprü iyileştirmeleri) çok önemlidir.
    • Hafif raylı sistem yapısının analiz edilmesi, istasyonlarda orta kolonların ve Gökdere’deki üstten geçen bölümün güçlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
  • Yapılaşma ve Arazi Kullanımı:
    • Gemlik’te tüm yapılaşmış alan sıvılaşma potansiyeli içinde yer almaktadır.
    • Gemlik ve Bursa merkezde yüksek hasar beklenmektedir.
    • Arazi kullanımında risk temelli imar ve sıvılaşma potansiyelli alanların bilinir kılınması gereklidir. Japonya'da gayrimenkul firmalarının ev alıcısına riskleri sunmak zorunda olduğu örneği verildi.
    • Yol üzerindeki binaların dönüşümlerinin önceliklendirilmesi önerilmektedir.
    • Kentsel dönüşümün teşviki ile doğrusal bir gelişme önerilmektedir.
    • Kamu binaları için depreme karşı iş sürekliliği planı ve sismik izolatör önerilmektedir.
  • İkincil Riskler ve Özel Alanlar:
    • İnegöl köylerindeki insanların heyelan riskinin farkında olmadığı belirtilmiş olup, yerleşik alanın genişlemesi ihtimaline karşı arazi kullanımı politikasının kontrolü önemlidir.
    • Heyelan için İRAP’a (İl Afet Risk Azaltma Planı) politika eklenmesi gerektiği belirtildi.
    • Kentsel dönüşüm stratejik planı ve ulaşım master planı ile entegrasyon çabası olumlu bulunmaktadır.
    • Afette dirençli toplu taşıma ve tarihi alanlar çözüm potansiyeli taşımaktadır.
    • Tarihi mirasın hem yangın hem deprem riski bulunmaktadır. Dünya miras alanlarının deprem güçlendirmesi için ön değerlendirme çalışılmış durumda olduğu belirtilmiştir.
    • Liman için sağlam önlemler alınması gerekmektedir. 1995 Kobe Depremi'nde limanın iş hacminin eski seviyesinin %75’ine 10 yılda ancak ulaştığı örneği sunulmuştur.
    • Havalimanında sıvılaşma önleyici altyapı çalışması yapılabilir.
    • Su sağlayan yapılarda önceliklendirme, su şebekesi ve kanalizasyon altyapısına öncelik verilmesi gerekmektedir.
    • Elektrik sistemlerinin depreme dirençli olması, doğalgaz için acil durum kapama valfleri ile baz istasyonlarının güçlendirilmesi ve mobil baz istasyonlarının sağlanması önemlidir.
    • Geçici atık depolama alanlarının oluşturulması kritik öneme sahiptir.
    • Kritik tesislere erişim yollarının temiz tutulması (operasyonel önlem) öncelikli olmalıdır.

Finansman ve İzleme Değerlendirme

Bütçe Edinme Stratejisi kapsamında üç zorluk dile getirildi:

  1. Ön yatırım fonlarının güvence altına alınması gerekliliği.
  2. Kentsel dönüşüm bütçesinin yetersizliği.
  3. Önleyici yatırımların eksikliği.

Çözüm için Dünya Bankası, JICA, Ulusal Merkezi Yönetim ve ajansların desteği gerekmektedir. TBMM incelemesi ile afet öncesi yatırıma yönelme ve kentsel dönüşüm ile güçlendirmeye yatırımın artması gereklidir.

İzleme ve değerlendirme için BBB'nin protokolle yürütücü olabileceği önerilmiştir. İRAP hayata geçirilmekte olup başka programlar da mevcuttur. Göstergeler tanımlanmaktadır. Yetkililer, projenin "rafa kalkacak" bir proje olması istenmediğini, Kentsel Dirençlilik Planı'nın Aralık ayında daha detaylı açıklanacağını belirtmişlerdir.

Tartışma ve Öneriler

Toplantı sonunda katılımcılardan gelen bazı önemli görüş ve öneriler şunlardır:

  • Mimarlar Odası: İRAP'ın uygulanması vurgulanırken, belediyenin veri boyutunda kalma riskinin bulunduğu, asıl sorumlu kurumların görevlerini yapması gerektiği belirtilmiştir.
  • Karacabey Belediyesinden bir çalışan: Mesleki ahlaka uygun olmayan zemin etütleri yapıldığı kanaatinde olunduğu dile getirilmiştir.
  • Şerif Barış (Danışman Hoca): Risk azaltmanın aileye kadar inmesi gerektiği, sanayide deprem erken uyarı sistemi kullanan tesis olmadığı vurgulandı. İş sürekliliği planlarında deprem etkisinin 2 yıl süreli düşünülmesi ve tedarik zinciri yönetiminin kritik olduğu belirtildi. Anketlere katılımın önemine de dikkat çekildi.
  • İMO (İnşaat Mühendisleri Odası): Göçme riski taşıyan binaların tespitinin gerekli olduğu ifade edildi.
  • Sinem Yücel (İzmir): Hatay için yapılan Seramar projesinden (Almanya, ODTÜ katkılı) bahsederek, İzmir için enkaz atığı geçici depolama alanı yönetim planının eksikliğini dile getirmiştir.

 


Yorumlar

Yorum Gönder

Popüler Yayınlar