Mimarlara Yönelik 2023 Yılında Yapılan Anket Sonuçları

2023 yılında “Deprem İnisiyatifi” tarafından neyi yanlış yaptığımızı anlamak amacıyla hazırlanan anketin duyurusu Mimarlar Odası Bursa Şubesi aracılığıyla hem Bursa Şubesi üyelerine hem de Türkiye çapında Oda üyelerine yapılmıştır.  Anketi 101 mimar cevaplamıştır.           

Mimarların, Maraş Merkezli 2023 Depremleri sonrası yıkımın nedenlerine ilişkin görüşlerini derleyen bu anket, sorunun derin ve çok katmanlı olduğunu ortaya koymaktadır. Anket sonuçları, yıkımı tek bir alandaki hatadan ziyade, yönetimsel politikalardan başlayıp mesleki eğitim kalitesine kadar uzanan sistemik bir yetersizlikler zinciri olarak ele almaktadır. Katılımcılar, yıkımın en temel nedenini en üst düzeydeki karar alma mekanizmalarına dayandırmaktadır; öyle ki, süreçler arasında "Deprem politikası belirleme sürecindeki eksiklikler ve hatalar" en yüksek öncelik puanını almıştır. Bu görüş, yıkım etkisinin azaltılması için acil iyileştirme gereken alanlar sıralamasında "Merkezi ve Yerel Yönetim politikaları"nın %90,1 ile ikinci sırada yer almasıyla pekişmektedir. Planlama aşamasındaki hatalar, özellikle "Kentsel yerleşim yerlerinin yanlış seçilmesi" ve "Kent planlarının niteliği" gibi konular, sistemin yapısal başlangıç sorunları olarak görülmektedir.

Sistemdeki en kritik ve zayıf halka ise uygulama (inşaat) ve denetim süreçleri olarak tespit edilmiştir. Katılımcılar, yıkımın nedenleri arasında "İnşaat süreci eksiklik ve/veya hataları" ile "Denetim sürecindeki eksiklikler ve hatalar" maddelerine en yüksek öncelik puanlarını vermişlerdir. Bu durum, kağıt üzerindeki kuralların sahada işlemediği algısını güçlendirmektedir. Uygulama kalitesini düşüren başlıca etken, "Müteahhit ve uygulamacıların kalitesinin artırılması"nın %94,1 gibi ezici bir oranla iyileştirilmesi gereken en önemli faktör olarak seçilmesiyle açıkça ortaya konmuştur. Ayrıca, yapısal hasarın temel sebepleri arasında "Düşük beton dayanımı, demir donatı eksiklikleri" ve **"Uygulama hataları"**nın en yüksek önceliği alması, malzeme ve işçilik kalitesinin denetim eksikliği nedeniyle felakete yol açtığını göstermektedir. Çözüm önerilerinde, bu sorunların çözüm adımları da belirtilmiştir: "Şantiye şefliği uygulamalarının iyileştirilmesi" (%87,1) ve "Proje denetimlerinin, meslek odaları vb. ile iyileştirilmesi" (%75,2) en çok desteklenen mesleki çözümlerdir.

Son olarak, mimarların kendi mesleki alanlarına yönelik eleştirileri ve öz değerlendirmeleri de dikkat çekicidir. Katılımcıların yaklaşık yarısı (tasarımda %48,5, şantiye uygulamaları ve denetimde %49,6), kendilerini ilgili konularda tamamen yeterli görmemektedir ("Hayır" veya "Kısmen" yanıtları). Bu durum, doğrudan eğitim sistemindeki bir eksikliğe işaret etmektedir; zira yıkım etkisini azaltmak için "Mimarlık-Mühendislik eğitiminin niteliğinin" iyileştirilmesi gerekliliği, %84,2 oranında yüksek bir destekle üçüncü sırada yer almıştır. Mesleki yeterliliğin artırılmasına yönelik çözüm önerisi ise, "Mesleki deneyime göre imza yetkisi getirilmesi" (%71,3) olarak öne sürülmüştür. Bu, tecrübenin ve uzmanlığın kurumsal olarak tanınması ve yetkinlik sınavları yoluyla mesleki standartların yükseltilmesi gerektiğine dair bir taleptir.